Robert Piłat - Refleksja. O trudnościach związanych z czynnościami psychicznymi drugiego rzędu
W referacie omówię problemy związane z tezą o istnieniu czynności umysłowych drugiego rzędu, czyli czynności mających za przedmiot inne czynności umysłowe. Najsilniejszy zarzut przeciwko tej tezie głosi, że prowadzi ona do błędnego koła lub regresu. Z drugiej strony, jak interesująco argumentuje R. Bartsch, samoodniesienie umysłu w zakresie zarówno myśli jak percepcji jest koniecznym warunkiem nabywania denotacyjnej semantyki, w której wyrażenia językowe posiadają ekstensje, a nie są jedynie faktami psychicznymi przyczynowo wywoływanymi przez inne fakty (semantyka przyczynowa). Wprawdzie warunki prawdziwości można sformułować zarówno w denotacyjnej jak przyczynowej semantyce, lecz ekstensje są niezbędne dla podzielania doświadczeń, sądów estetycznych, planowania, wyobrażania sobie sytuacji i rozpoznawania prawidłowości. Problem czynności umysłowych drugiego rzędu stanowi ważną część teorii świadomości. Szereg autorów, jak D. Armstrong, W. Lycan, D. Rosenthal widzą w nich istotę świadomości. Jednak wszelkie tego rodzaju teorie muszą jeszcze usunąć wiele teoretycznych trudności.