Piotr Markiewicz - Funkcje umysłu/mózgu śniącego
Mózg/umysł śniący to określony wzorzec aktywności neuronalnej i jednocześnie zestaw specyficznych własności kognitywnych podmiotu podczas snu. Ze względu na profil neuronalno-kognitywny umysł śniący jest względnie izolowany od otoczenia zewnętrznego i funkcjonuje w sposób automatyczny. Pomimo tego umysł śniący jest aktywny poznawczo i konstruuje model off-line otoczenia zewnętrznego, w którym umieszcza podmiot śnienia. Typowym produktem mózgu/umysłu śniącego jest marzenie senne. Współczesne neurokognitywistyczne hipotezy mózgu/umysłu śniącego zazwyczaj nie przypisują marzeniom sennym biologicznego i psychologicznego znaczenia funkcjonalnego. Zarazem treść marzeń sennych we wszystkich wytypowanych hipotezach neurokognitywistycznych nie posiada specyficznego znaczenia. Przeciwnych do tego wyników dostarcza jakościowa analiza treści marzeń sennych, akcentująca spójność treści marzeń sennych na przestrzeni miesięcy i lat oraz silną zbieżność treści onirycznych z treściami stanu czuwania.
Aktualnie najbardziej zaawansowane koncepcje funkcji marzeń sennych, autorstwa O. Flanagana oraz A. Revonsuo, mają charakter filozoficzny, ale opierają się zasadniczo na wynikach współczesnej neurokognitywistyki. Według Flanagana, marzenia senne nie posiadają żadnej adaptacyjnej funkcji biologicznej (ewolucyjnej). Ewentualna funkcja śnienia ma charakter wtórny, przypisany kulturowo, jak na przykład funkcja inspirująca działania artystyczne lub funkcja informatora o umyśle śniącego. Wprawdzie fazy snu posiadają specyficzne funkcje biologiczne, lecz funkcje te nie przenoszą się na aktywność mentalną podczas snu. Inaczej sądzi Revonsuo, według którego adaptacyjną funkcją marzeń sennych jest symulacja zagrażających wydarzeń celem wypróbowania niebezpiecznych percepcji oraz takich umiejętności i programów behawioralnych, które likwidują zagrożenia.
W referacie przedstawię krótką charakterystykę mózgu/umysłu śniącego, porównam dwie zarysowane koncepcje filozoficzne na temat funkcji marzeń sennych oraz spróbuję przedstawić perspektywy analizy funkcjonalnej śnienia w kontekście faz snu i specyficznych własności kognitywnych podmiotu śniącego.