Marek Hetmański - Trzy funkcje umysłu - modelowanie, symulacja i wirtualizacja
Standardowym już ujęciem w filozofii umysłu jest wskazanie na jego funkcję modelowania rzeczywistości. W rzeczywistości ludzki umysł jest podwójnym modelem - po pierwsze, otoczenia, z którego człowiek odbiera informacje i które stanowią o treściach wewnętrznych umysłowych reprezentacji (spostrzeżeń i pojęć), po drugie, jest modelem samego siebie (samopoznaniem), na który składa się zbiór wewnętrznych reprezentacji (przypomnień i wyobrażeń), które nie mają za treść bezpośrednio doznawanych sygnałów, lecz inne wewnętrzne przedstawienia. Modele umysłowe reprezentują w zasadzie statyczne i niezmienne własności otoczenia. Wiedza, którą człowiek dysponuje jest jednak dynamiczna, zmienia się, przekształca, jest nowa. To właśnie jest cechą umysłowych symulacji, które są specyficznymi modelami w działaniu. Są one reprezentacjami, w których umysł uwzględnia czasową charakterystykę rzeczy i zjawisk, a także możliwe stany rzeczy i procesów; ta funkcja umysłu wyraża się w działaniu wyobraźni i fantazji. Spotęgowanie dynamiki symulowanych zdarzeń osiągane jest w kolejnej funkcji umysłu - wirtualizacji. Zapewnia ona człowiekowi pełniejszą wiedzę, wzbogacając ją o treści, które wykraczają poza informacyjną wartość bieżących sygnałów i znaków dostarczanych lub tworzonych w dwóch poprzednich operacjach ludzkiego umysłu. Wirtualizacja uchwytuje niespotykane aspekty rzeczy i zdarzeń dzięki czystej imaginacji. Poszerza informację i wiedzę o treści, daleko wykraczając poza dotychczasowe i proste modele.
Wszystkie funkcje, umysłu w szczególności zaś druga i trzecia, są ściśle powiązane z używaniem przez człowieka narzędzi - od prostych środków pisma czy piktogramów, poprzez techniczne instrumenty pomiarowo-diagnostyczne, po informatyczne narzędzia symulacji i wirtualizacji złożoności stosowane w nauce. Dzięki narzędziom i instrumentom (znakom i symbolom o różnej informacyjnej zawartości) symulacja, głównie zaś wirtualizacja, pozwalają na bogate i dynamiczne umysłowe reprezentacje poznawcze rzeczywistości.
Powyższe funkcje ujęte w jednolitą teorię genezy i funkcjonowania umysłu ludzkiego pozwolą na przezwyciężenie jednostronnych dotychczasowych koncepcji w dziedzinie filozofii umysłu - od komputacjonizmu, przez skrajny funkcjonalizm po eksternalizm i internalizm - które tylko fragmentarycznie ujmowały każdą z nich z osobna lub tylko niektóre.