Iwona Werner - O pewnym (u)ważnym aspekcie percepcji podprogowej
Nie każdy bodziec powodujący wzbudzenie neuronalnej aktywności kory mózgowej może być świadomie postrzegany, tym niemniej może on powodować adekwatną reakcję ruchową. Gdy ekspozycja bodźca takiego jak słowo czy obraz (tzw. bodźca poprzedzającego) powoduje, że przetwarzanie następnego bodźca jest ułatwione lub utrudnione, mówi się o efekcie prymowania (priming effect). Zjawisko prymowania występuje również wówczas, gdy bodziec poprzedzający zostaje zamaskowany i nie osiąga poziomu świadomości. Jakkolwiek zjawisko to znane jest od dawna, to wciąż niepoznana została jego natura. Przede wszystkim nie wiadomo, jakie informacje dostarczone wraz z bodźcem poprzedzającym są wystarczające do uruchomienia procesu prymowania.
Celem przeprowadzonych badań było określenie części warunków, w których bodźce podprogowe mogą wywierać wpływ na reakcje motoryczne. W tym celu zastosowano specyficzną metodę maskowania bodźców, a mianowicie maskowanie przez stłoczenie. Zjawisko stłoczenia (crowding effect) definiuje się jako niemożność rozpoznania cech peryferyjnie położonego, otoczonego przez dystraktory bodźca, przy zachowanej zdolności do detekcji tegoż bodźca. Sprawdzano zatem czy bodziec, który ze względu na efekt stłoczenia nie może zostać wyodrębniony przez uwagę, ale który jest przetwarzany co najmniej do poziomu pierwszorzędowej kory wzrokowej (He, Cavanagh & Intriligator, 1996) może wywierać wpływ na system ruchowy.
Wyniki siedmiu doświadczeń z pomiarem czasów reakcji pokazały, że w warunkach stłoczenia bodźców nie jest możliwe prymowanie reakcji ruchowej. Natomiast silny efekt prymowania był obecny, gdy usunięto dystraktory - gdy bodziec poprzedzający nie był maskowany oraz gdy zastosowano maskowanie wsteczne. Uzyskane rezultaty zinterpretowane zostały w ramach koncepcji przestrzennej rozdzielczości uwagi (Intriligator & Cavanagh, 2001): aby cechy bodźca mogły zostać efektywnie przetworzone (nawet poza świadomością) muszą najpierw zostać wyodrębnione przez uwagę. Jeżeli struktura bodźca nie może zostać wyodrębniona przez uwagę (np. ze względu na obecność dystraktorów), nie jest możliwa dalsza analiza bodźca prowadząca do zainicjowania adekwatnej reakcji. Wyniki sugerują zatem, że warunkiem wystąpienia prymowania reakcji ruchowej jest wyodrębnienie cech bodźca poprzedzającego przez uwagę.